Vĩnh biệt nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Văn Vĩnh

Nsna Lê Văn Vĩnh sinh năm 1934 Quê quán Xã Hải Bối, Huyện Đông Anh, Hà Nội. Trú Quán. Khối Vinh Tiến Phường Hưng Bình, TP Vinh - Huân chương kháng chiến hạng nhất, huy chương vì sự nghiệp nhiếp ảnh. Đã từ trần vào lúc 16g 40p ngày 18/4/2020 tức ngày 26/3/ canh tý. Hưởng thọ 87 tuổi.

Nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Văn Vĩnh, hội viên Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam, chủ hiệu ảnh Hòa Bình nổi tiếng của phố Vinh những năm xưa, vừa tạ thế sau một thời gian khá dài yếu mệt. 

Chân dung Nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Văn Vĩnh. 

Là người gốc Bắc, nhưng cả một đời mình, nghệ sỹ Lê Văn Vĩnh gắn bó với đất Nghệ và có nhiều đóng góp cho nghề ảnh nơi này. Một số con, cháu của ông cũng lần lượt trở thành những nhiếp ảnh gia có tiếng, trong đó có nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Quang Dũng, hiện là Trưởng ban Ảnh Hội Liên hiệp VHNT tỉnh, Chi hội trưởng Chi hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam tại Nghệ An.

NSNA Lê Văn Vĩnh sinh năm 1934. Cha ông người Hà Nội, là một đầu bếp có tiếng trên các tàu buôn của Pháp (sau này là bếp trưởng của Giao tế Vinh, từng phục vụ cho Ủy ban LHQT Hữu nghị Giơ-ne-vơ tại Nghệ An); mẹ ông gốc Bắc Ninh, giỏi nghề làm đậu phụ, Lê Văn Vĩnh được sinh ra tại phố Đệ Thất khi bố mẹ ông chọn Thị xã Vinh làm nơi sinh sống, lập nghiệp. Cha hay phải đi theo các quan Pháp tại các nước thuộc địa, anh em Lê Văn Vĩnh lớn lên nhờ gánh hàng đậu phủ  tần tảo của mẹ

Do hay ốm yếu, không thể học lên cao hơn, cũng không thể làm được những công việc nặng nhọc khác, Lê Văn Vĩnh quyết định học nghề ảnh của một người hàng xóm tốt bụng gần nhà vào năm 15 tuổi. Người hàng xóm, cũng là người thầy đầu tiên của ông là NSNA Trần Đắc Bách (sau này trở thành phóng viên Báo Hình ảnh Việt Nam). 3 năm miệt mài với máy ảnh, thuốc in, ông thạo nghề và mở hiệu riêng tại nhà, lấy tên Hiệu ảnh Hòa Bình.  Đó là một trong những hiệu ảnh đầu tiên và nổi tiếng tại Vinh. Biết tiếng thợ ảnh Lê Văn Vĩnh, những năm từ 1953 đến 1954, Thị xã đã điều động ông theo chân công nhân, dân công của đại công trường 311 Liên khu 4 để ghi lại những khoảnh khắc lao động của họ trên tuyến đường Vinh- Mường Xén phục vụ cho chiến dịch Thượng Lào, và để đón những phái đoàn Quốc tế đến với Việt Nam.

Cái máy ảnh phim to, một cuộn phim chỉ chụp được 8 kiểu ảnh lúc nào cũng khiến ông lỉnh kỉnh, vướng víu. Nhưng cuộc sống sôi động ấy đã thức dậy trong tim ông một sức mạnh mơ hồ. Ông bấm máy không biết mệt mỏi, trên những quãng đường lổn nhổn đất đá, trên những dốc núi cheo leo. Ông chụp những giấc nghỉ vội, chụp nụ cười còn lấm đất sáng lên trong nắng, chụp đôi tay chai sần… Và chụp tất cả sự quyết tâm, đồng lòng của một thế hệ, một dân tộc. Chỉ tới khi, cơn sốt rét ác tính quật ngã, tưởng chừng không sống nổi, ông mới trở về…

Vừa khỏi bệnh, ông lại được Ty Công an điều động đi chụp buổi  đón anh em tù người Nghệ từ Côn Đảo về. Có bức ảnh của ông sau đó đã được đăng tải trên báo “Hình Ảnh” số 2 của Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa nói về sự kiện này.

Năm 1956, ông lại được điều theo chân Đoàn 2 – Đội cải cách ruộng đất về ghi lại những hình ảnh bóc lột của địa chủ với dân nghèo tại Nam Đàn, Hưng Nguyên. Sau đó, trở về, ông hăng hái tham gia công tác thanh niên ở Thị đoàn Vinh, được bầu làm Bí thư Thanh niên khu phố 1, rồi Chủ nhiệm HTX nhiếp ảnh Thị xã Vinh. Trong giai đoạn này, ông tham gia phong trào bổ túc văn hóa và được trao tặng Giấy chứng nhận Chiến sỹ thi đua, Huy hiệu Chiến sỹ thi đua.

Những năm chiến tranh chống Mỹ ác liệt, ông có “chân” trong Ban điều tra tội ác giặc Mỹ của Thành phố Vinh (lúc này, Vinh đã được gọi là thành phố). Với những bức ảnh sống động về tội ác của giặc Mỹ xâm lược, những đau thương chúng trút lên quê hương này, người ta có thể thấy rõ sự lặn lội, sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy, cả tình yêu thương và lòng căm hận của người nghệ sỹ-chiến sỹ Lê Văn Vĩnh. Những bức ảnh thức tỉnh lương tri, những bức ảnh hơn ngàn lời nói đã đến với cộng đồng quốc tế, giúp bạn bè hiểu rõ hơn về cuộc chiến Việt Nam, góp thêm tiếng nói đấu tranh bảo vệ công lý. Đó là hình ảnh máy bay B52 Mỹ ném bom Nghi Phú, Tân Thắng…, người chết như ngả rạ. Là hình ảnh xác một em bé chừng 1 tuổi nằm nghiêng bên hố bom, lúc đó khói bom còn đang lên nghi ngút. Là hình ảnh những thân người bị ném lên không trung, vướng vào cành cây. Cả một thành phố tiêu điều, xơ xác trong mưa bom..

Ông cũng đã bị thương vào cánh tay trong một lần chụp cảnh trận địa pháo cao xạ của ta lúc bắn máy bay Mỹ ở gần Ga Vinh. Khi ấy, ông đang ở trong hầm, giơ máy lên chụp thì một mảnh bom văng tới. Ôm cánh tay chảy máu ròng ròng, nhìn sang căn hầm cách ông chừng 100 m, một phóng viên ảnh, của một tòa báo nào đó đã hy sinh trong loạt bom giặc Mỹ. Ngớt bom, ông nén đau chạy ra khi nghe tiếng reo ta đã bắn rơi máy bay Mỹ. Một phi công giặc tử nạn. Lúc đó, ông đã nâng máy để chụp một nửa gương mặt còn lại của tên phi công nằm bên xác máy bay…

Có lần ông từng suy nghĩ, người nghệ sỹ nhiếp ảnh, đáng lẽ ra phải được rung cảm nhiều hơn với cái đẹp của cuộc đời này, nhưng vì cuộc chiến đã trút lên quê hương mình, ông đã tự chọn và được chọn để ghi dấu những căm hờn, đau buốt. Những khoảnh khắc bấm máy của ông đôi khi chỉ cách cái chết có một ly thôi. “Nhưng trong trái tim của tôi hay bất cứ người dân yêu nước nào cũng có niềm thôi thúc, mình phải được sống cùng với những gian truân, những đau thương, những vinh quang của dân tộc”. Và trong trăm ngàn khoảnh khắc đau thương của chiến tranh, những bức ảnh của ông vẫn ngời dậy niềm tin, tình yêu.

Trên 60 năm cầm máy, để lưu giữ làm tài liệu ông đã nộp lại cho Nhà nước quản lý. Có nhiều bức ảnh quý về thời gian chiến tranh đã mất sau trận cháy bom. Từ chiếc máy ảnh cũ kỹ chỉ có thể điều chỉnh tốc độ bằng khẩu quay cho đến nhiều chiếc sau này, hiện đại hơn; từ hiệu ảnh Hòa Bình đến hiệu ảnh Cô Nghệ nổi tiếng thành Vinh, cho ta chân dung một “thợ ảnh” đã sống bằng nghề ảnh và có được những vinh quang từ ảnh. Sau chiến tranh, ông lặng lẽ làm nghề, lặng lẽ tìm những khoảnh khắc bình yên của cuộc sống để lưu lại cho mình.

Ông quay sang chụp phong cảnh, chụp nghệ thuật, rồi truyền nghề cho các con. Các con ông có 4/5 người theo nghiệp của cha. Họ lần lượt là chủ các hiệu ảnh nổi tiếng của Thành phố Vinh ngày nay: Cô Nghệ, Trà Giang, Hồng Nhung, Quang Phúc… Còn ông, trong sự nghiệp cầm máy của mình cũng đã có ảnh đến với 5 triển lãm lớn tại Hà Nội, nhiều triển lãm tại Vinh (trong đó có một triển lãm thời chống Mỹ). Ông đã từng có một giải Nhất ảnh trong Liên hoan Ảnh khu vực Bắc Miền Trung.

Vĩnh biệt ông, vĩnh biệt một nghệ sỹ nhiếp ảnh đã tận hiến cuộc đời mình cho nghề ảnh cùng với những đóng góp quý báu cho lịch sử quê hương, đất nước.

1 BÌNH LUẬN

  1. Bài viết rất sâu và lớn cùng ngôn từ xứng đáng để chúng ta hiểu thêm một chân dung giản dị mà lớn lao quanh ta. Xin vĩnh biệt nghệ si nhiếp ảnh Lê Quang Vĩnh!

Leave a Reply